جوان آنلاین: چراغ یک سینما که در شهری کوچک روشن میشود، فقط پردهای برای نمایش فیلم بالا نمیرود، بخشی از حیات فرهنگی یک شهر دوباره جان میگیرد. سالهاست بسیاری از شهرهای کوچک ایران یا از داشتن سالن سینما محروم بودهاند یا سینماهایشان به ساختمانهایی خاموش و فراموش شده تبدیل شدهاند، فضاهایی که روزگاری محل دورهمی خانوادهها، تجربههای جمعی و مواجهه مردم با جهان هنر بودند. حالا افتتاح سینما در شهرهایی مانند بستانآباد، بیلهسوار، خمینیشهر و کنگان بار دیگر بحث قدیمی عدالت فرهنگی و ضرورت توزیع امکانات هنری در خارج از کلانشهرها را به میان آورده است. اتفاقی که نشان میدهد سینما هنوز میتواند فراتر از یک سرگرمی به عاملی برای افزایش نشاط اجتماعی، تقویت هویت فرهنگی و بازگرداندن زندگی جمعی به شهرهای کوچک تبدیل شود. «جوان» در گفتوگو با یک مدیر سینمایی و یک کارشناس فرهنگی اهمیت افتتاح سالنهای سینما در شهرهای کوچک را بررسی میکند.
باید از سینمای شهرهای کوچک حمایت شود
علی اسدی، مدیر سینما «شهریار» بستانآباد درباره راهاندازی این سینما به «جوان» گفت: سینما «استاد شهریار» بستانآباد به عنوان سینمای ممتاز از ۲۲ بهمن سال گذشته افتتاح شد و کار خود را حدوداً از ۱۵ روز پیش از جنگ آغاز کرد. از همان روز افتتاحیه، نمایش فیلم داشتیم و مانند سایر سینماها با وقوع جنگ این سینما هم تعطیل و پس از ۴۰ روز مجدداً بازگشایی شد. وی افزود: این سینما تکسالنه است، ۲۰۱ صندلی دارد که ۱۷۱ صندلی در همکف و ۳۱ صندلی هم در بالکن دارد. پیش از این کاربرد آن به عنوان سالن آمفیتئاتر بود که از سال گذشته با مجهز شدن به سیستمهای نمایش فیلم به تعداد سالنهای سینمایی کشور اضافه شد. مدیر سینما «شهریار» بستانآباد گفت: این شهر پیش از این سینما نداشت و مردم آن سینما نمیرفتند؛ اگر کسی میخواست به سینما برود باید به شهرهای اطراف که نزدیکترین آن تبریز است، میرفت. افتتاح سینما در شهرهایی که با کلانشهرها فاصله دارند رویه بسیار خوبی است.
اسدی ادامه داد: پیش از افتتاح سینما در بستانآباد، سینمایی نبود که مردم در اوقات فراغت و تفریح بخواهند به آنجا مراجعه کنند یا کلاسهای هنری، بازیگری، تئاتر و فن بیان در این شهر وجود نداشت. بهدنبال راهاندازی سینما، همه این کلاسها را هم در این شهر برگزار کردیم. مردم استقبال بسیار خوبی از این کلاسها و فعالیتهای فرهنگی کردند و واقعاً نیاز بود، بهطوری که در اولین ترم کلاس بازیگری که استاد آن از تبریز آمد، حدود ۴۰ نفر ثبتنام کرده بودند. همچنین در تئاتر کودک ۲۵ نفر و برای فن بیان نیز ۳۰ نفر ثبتنام کردند که برای این شهر عدد قابل توجهی است.
وی خاطرنشان کرد: به نظرم مردم به مرور و با تبلیغات در این کلاسها و اماکن فرهنگی حضور پیدا میکنند و به سینما علاقهمند میشوند. این فعالیتها به نوجوانان و کودکان بسیار کمک کرده است. همه این بچهها برای کلاسهایی از این دست باید به تبریز مراجعه میکردند. شاید هر کدام از این نوجوانان رؤیاهایی در سر داشتند که بدون مراجعه به شهرهای دیگر این استعدادها شناسایی نمیشد. اما ما توانستیم با برگزاری کلاس آموزش تئاتر، نمایشی را با کمک همان بچههای آموزشدیده اجرا کنیم. همانهایی که نمیدانستند تئاتر و سینما چیست. قطعاً این اقدامات در ارتقای فرهنگ مردم شهر بستانآباد مؤثر خواهد بود.
وی درباره احداث سینما در شهرهای کوچک گفت: احداث سینما در شهرهای کوچک بسیار خوب است، اما به شرط اینکه حمایت شود. این کار برای خود سینمادار از لحاظ مالی آوردهای ندارد. این سینما و سینماهای تازهتأسیس در شهرهای کوچک دیگر برای ادامه حیات خود به حمایت نیاز دارند. به عنوان مثال حداقل میتوان در زمینه پرداخت اجاره در زمان جنگ و زمانی که همه جا تعطیل بود، حمایت کرد.
عدالت فرهنگی از مسیر توسعه سینما
کیوان امجدیان، روزنامهنگار و منتقد سینما نیز درباره اهمیت سینما در شهرهای کوچک و دور از مرکز به «جوان» گفت: شاید بارها درباره سینما گفته شده باشد که این پدیده چه نقشی در جامعه ایفا میکند. سینما فراتر از پر کردن اوقات فراغت و ایجاد سرگرمی، بستری برای بازنمایی واقعیتهای اجتماعی و ارتقای ارزشها و هنجارهاست. بنا بر آنچه تاکنون برای آن برشمردهاند، سینما دارای چهار کارکرد اصلی و ۱۷ کارکرد فرعی است. با این حال، در شهرهایی مانند بستانآباد یا ابوموسی و مناطق دیگری که از داشتن سینما محروم بودهاند، زمانی که ساخت سینما در آنجا آغاز میشود، دو کارکرد حیاتی و بسیار مهم دیگر به مجموعه کارکردهای آن افزوده میشود؛ هویتسازی و مرجع شدن.
امجدیان در ادامه افزود: به عنوان نمونه، هنگامی که مردم ابوموسی دارای سینما میشوند و در آنجا فیلمی به نمایش درمیآید که در آن به شخصیتهایی همچون مولانا اشاره میشود، این تصویر برای همیشه در ذهن مخاطبان آن منطقه باقی میماند. در نتیجه، سینما بهعنوان مرجع فرهنگی پذیرفته میشود و نقش تعیینکنندهای در شکلدهی به هویت جمعی آن جامعه ایفا میکند. یعنی بهعنوان یک مرجع در ذهن مخاطبان تثبیت میشود و فرایند هویتسازی از این طریق شکل میگیرد.
این کارشناس فرهنگی با اشاره به اینکه یکی از کارکردهای سینما در چنین مناطقی استعدادیابی است، بیان کرد: بسیاری از بزرگان سینما از مناطقی برخاستهاند که در ابتدا امکانات چندانی نداشتند، جاهایی که یا اساساً سینما نداشتند یا دیدن یک فیلم سینمایی در آنجا به دشواری امکانپذیر بود. با این حال، همین افراد بعدها به سینماگرانی تبدیل شدند که در سطح جهانی درخشیدند.
وی تشریح کرد: با وجود همه اقداماتی که تاکنون انجام شده، همچنان حدود ۷۰ شهرستان کمجمعیت در کشور وجود دارد که فاقد سینما هستند. اگر در این شهرستانها سینما ساخته شود، چه بسا بسیاری از نوجوانان و جوانان مستعدی که ذهنشان آماده پذیرش ایدهها و تجربههای تازه است، جذب سینما و در آینده به چهرههای بزرگی تبدیل شوند، افرادی که فارغ از موافقت یا مخالفت با نگاه و آثارشان، از چهرههای برجسته و اثرگذار سینمای ایران به شمار میآیند. در نتیجه با ایجاد سینما در چنین مناطق کمبرخورداری، دو کارکرد مهم دیگر نیز به کارکردهای سینما افزوده میشود؛ نخست، مطرح شدن و هویتسازی برای آن مناطق و دوم، شناخت و معرفی استعدادهایی که میتوانند در آینده به چهرههای درخشان سینما تبدیل شوند.
امجدیان خاطرنشان کرد: همه این موارد جدا از بحث عدالت فرهنگی است که مهمترین بخش این موضوع به شمار میآید. در واقع هر حکومتی باید اقتصاد را بهصورت عادلانه در سراسر کشوری که در آن مستقر است، توزیع کند و فرهنگ را نیز به همان نسبت گسترش دهد. به بیان دیگر، همانگونه که باید امکانات اقتصادی میان مناطقی مانند ابوموسی و تهران، بهصورت متناسب ـ نه لزوماً مساوی، بلکه متناسب با شرایط ـ توزیع شود، در حوزه فرهنگ نیز چنین رویکردی باید دنبال شود تا عدالت فرهنگی در کشور تحقق یابد.
وی با بیان اینکه یکی دیگر از کارکردهای سینما، حوزه اقتصادی است، گفت: چه بسا در بسیاری از مناطق، برای مثال در شهری با جمعیتی حدود ۲۰۰ هزار نفر که سینما ندارد، با احداث یک سینما فرصتهای شغلی متعددی ایجاد شود. کافی است در نظر بگیریم که چه تعداد افراد میتوانند بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در این حوزه مشغول به کار شوند؛ از اپراتوری و مدیریت سینما و فروش بلیت گرفته تا افرادی که با دیدن این فضا علاقهمند میشوند دوربین تهیه کنند و به ساخت فیلم روی بیاورند.
امجدیان اضافه کرد: در چنین شرایطی، بهتناسب ظرفیت همان شهرها، جمعیت قابل توجهی در حوزه اقتصادی نیز با گشایش و فرصتهای تازه مواجه میشوند و میتوانند مسیری را انتخاب کنند که پیوند میان فرهنگ و اقتصاد را شکل میدهد. در این حالت، به جای آنکه اقتصاد بهصورت جداگانه مورد توجه قرار گیرد و برای بهبود وضعیت معیشتی به هر شیوهای متوسل شوند، امکان حرکت در مسیری سالم و فرهنگی فراهم میشود.
این کارشناس فرهنگی در پایان گفت: در این میان، سینما بهعنوان یک پدیده فرهنگی مطرح میشود و جوانان را بهسوی خود جذب میکند. ایجاد سینما در چنین مناطقی میتواند مثلاً با بهکارگیری ۲۰ تا ۵۰ نفر بهصورت مستقیم و حدود ۳۰۰ نفر بهصورت غیرمستقیم، مسیری تازه پیشروی مردم بگشاید؛ مسیری که نهتنها فرصتهای شغلی ایجاد میکند، بلکه زمینه را برای تحقق همان عدالت اقتصادی که پیشتر به آن اشاره شد نیز فراهم میسازد.
